Nakładem Towarzystwa Miłośników Milanówka ukazał się Album fotograficzny Letnisko Milanówek 1899-1951. Autorem koncepcji, projektu i realizacji graficznej jest artysta grafik Mariusz Koszuta. Album stanowi atrakcyjne graficznie połączenie informacji o historii Milanówka, jego szczególnych miejscach, obiektach i ludziach przez lata przyczyniających się do jego rozwoju z imponującą ilością 606 zdjęć i reprodukcji dokumentów obejmujących okres od 1899 r. - tj. od pierwszej parcelacji majątku Milanówek, dającej początek tworzeniu się miejscowości letniskowej – do 1951 r., w którym nadano prawa miejskie. Nie brak też zdjęć eksponatów ze zbiorów Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego  w Pruszkowie, wydobytych dzięki badaniom i pracom archeologicznym na terenie Milanówka i ościennych miejscowości, a wiążących się z wytopem żelaza z obfitych na tych terenach pokładów rudy darniowej.

Warto podkreślić znaczenie albumu nie tylko dla miejscowej społeczności i sympatyków szczególnego klimatu tego miasteczka. W kilkudziesięciu krótkich rozdziałach oprócz „lokalnych” tematów, jak rodzina właścicieli majątku, tworzenie samorządności, szkoły powszechne, przedwojenne gimnazjum, dzieje parafii, sylwetki osób przyczyniających się do rozwoju letniska, służby publiczne, organizacje i stowarzyszenia działające przed wojną, zilustrowano także zagadnienia, które zainteresują z pewnością czytelników nie mających bliższych związków z Milanówkiem. Z kart albumu jawi się utrwalony na starych fotografiach, częściowo już bezpowrotnie utracony, częściowo zachowany klimat przedwojennej miejscowości letniskowej, modnej na niedzielne wypady mieszkańców Warszawy, oferującej miejsca w pensjonatach i różne formy rozrywki dla letników, lecz też przyciągającej artystów, prawników, pisarzy i urzędników, pragnących wystawić własne wille na dużych, leśnych parcelach i zamieszkać tu na stałe. Miłośnicy przedwojennej architektury willowej znajdą w książce wiele unikalnych fotografii, pochodzących z rodzinnych archiwów, ilustrujących sylwetki budowli, z których część już nie istnieje, część zamiera śmiercią techniczną, a niektóre zostały przebudowane i utraciły swój pierwotny charakter.

Wiele miejsca poświęcono też czasom okupacji, roli Milanówka w czasie wojny i po Powstaniu Warszawskim, gdy nie tylko czasowo ulokowano rzesze wypędzonej ludności Warszawy i przeniesiono tu kilka stołecznych szpitali, lecz też gdy przez pewien czas Milanówek pełnił rolę nieformalnej stolicy Polski, dając schronienie znacznej części władz Polski Podziemnej, będąc miejscem działalności agend Delegatury Rządu oraz siedzibą sztabu i dowództwa Obszaru Warszawskiego AK. Warto też wiedzieć, że po Powstaniu Warszawskim na miejscowej plebanii była przechowywana urna z sercem Fryderyka Chopina w okresie czasowego przeniesienia tu siedziby Warszawskiej Kurii Metropolitalnej  i zamieszkiwania bpa Antoniego Szlagowskiego.

Kilka rozdziałów albumu poświęconych zostało sylwetkom znanych  osób mieszkających w  przeszłości w Milanówku, jak rzeźbiarz Jan Szczepkowski, aktor i komik operetkowy Rufin Morozowicz, malarz Piotr Krasnodębski, literat i dziennikarz Wincenty Kosiakiewicz, śpiewak operowy Stanisław Gruszczyński, twórca Polskiej Kapeli Ludowej Feliks Dzierżanowski, pisarz Stanisław Rembek i in.

Maria Smoleń

---