Obsada: Stanisław Brudny, Ewa Kania, Zofia Saretok, Wojciech Wysocki, Arkadiusz Bazak, Andrzej Blumenfeld, Andrzej Mastalerz i Maciej Hermann.

Słuchowisko Bożeny Markowskiej " Życie w cieniu procesu" przywołuje autentyczne wydarzenia historyczne. W marcu 1945 roku, po wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski, szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, a wśród nich: gen. Leopold Okulicki. Stanisław Jankowski, Adam Bień, Antoni Pajdak, Kazimierz Pużak, Kazimierz Kobylański, Józef Chaciński i Zbigniew Stypułkowski, zostało zaproszonych przez pułkownika wojsk NKWD - Piemienowa, na rozmowy z władzami rosyjskimi. Byli to przedstawiciele partii politycznych działających w czasie okupacji, w strukturze Państwa Podziemnego, a reprezentujący legalny Rząd Polski z tymczasową siedzibą w Londynie.

Propozycję rosyjską uznali oni za chęć złagodzenia niekorzystnych dla Polaków postanowień jałtańskich. Zaproszenie do siedziby NKWD w Pruszkowie, przedstawiciele polskich partii politycznych rozumieli bowiem, jako wstęp do rozmów o powstaniu rządu koalicyjnego z ich udziałem. Mimo nieufności, jaką budziły listy z zaproszeniami, pójście na spotkanie z Rosjanami Delegaci uważali przede wszystkim, za swój obowiązek.

Spotkanie okazało się zasadzką. Zostali aresztowani, a następnie mamieni perspektywą rozmów ze Stalinem, wywiezieni do Moskwy i osadzeni w więzieniu na Łubiance. W dniach 18 - 21 czerwca 1945 roku odbył się proces Szesnastu, a ogłoszony 21 czerwca wyrok skazywał gen. Okulickiego - dowódcę Armii Krajowej, na 10 lat więzienia, Stanisława Jankowskiego - Delegata Rządu RP na Kraj na 8 lat, a pozostałych ministrów na pięcioletnie więzienie. Gen. Leopold Okulicki i Stanisław Jankowski nie przeżyli wyroków. Jednym  ze skazanych, którym udało się powrócić do Polski był min. Adam Bień, który po latach, w swoich książkach opisał to co się zdarzyło w roku 1945, z Szesnastoma przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego. Opowiadał też o swoim losie wiele, wiele lat później, w licznych audycjach radiowych.

Na podstawie autentycznych zapisów rozmów z Adamem Bieniem, a także jego córką Hanną Bień-Bielską, powstało słuchowisko przywołujące nie tylko tamte dramatyczne wydarzenia, ale również ich konsekwencje dla rodziny, najpierw nieświadomej losu zaginionych, a potem żyjącej przez lata w niepewności o ich los.

Dodajmy, że w słuchowisku – jak się dowiedzieliśmy dzisiaj od Hanny Bień-Bielskiej  - wykorzystano jej dokumentalno-wspomnieniową książkę „Rodzinny pejzaż z Łubianką w tle”, w której znajduje się wiele wspomnień związanych z milanowskim okresem w życiu rodziny Bieniów. 

---

Okładka książki o działalności społecznej i politycznej Adama Bienia

Adam Bień (1899-1998), działacz ruchu ludowego; prawnik; od 1929 do aresztowania w 1945 r. mieszkał w Milanówku w willi Uzarówka przy ul. Podgórnej 38 wraz z żoną Zofią, synem Januszem (żołnierz AK, wydawca konspiracyjnej gazetki ukazującej się w 1944 r. w Milanówku pt. „Tu mówi Londyn”) i córką Hanią – harcerką Szarych Szeregów (w 1999 r. wydała wspomnienia poświęcone ojcu pt. „Rodzinny pejzaż z Łubianką w tle”  (1999); Żona Zofia Bieniowa (1901-1982) była długoletnią nauczycielką szkół powszechnych, m.in. w Żyrardowie, Brwinowie i Milanówku.

A. Bień w latach 1943-45 był I zastępcą Delegata Rządu RP na Kraj, od maja 1943 z tytułem ministra; od maja 1944 był  członkiem Krajowej Rady Ministrów w randze ministra - pierwszego zastępcy wicepremiera; niektóre z tych konspiracyjnych posiedzeń Krajowej Rady Ministrów A. Bień organizował na terenie Milanówka; 28 marca 1945 r. aresztowany przez NKWD (sowieckie władze bezpieczeństwa) został wywieziony do Moskwy, gdzie sądzono go w sfabrykowanym przez ludzi Stalina procesie szesnastu i skazano na 5 lat więzienia.

Po powrocie do kraju pracował jako adwokat, tłumaczył literaturę rosyjską i pisał wspomnienia. Ostatnia jego książka „Bóg dał Bóg wziął” (1998). W 1994 r. odznaczony Orderem Orła Białego.

W 1997 r. Rada Miasta Milanówka miała zamiar powołać Adama Bienia w skład Komitetu Honorowego obchodów 100-lecia Milanówka, ale niestety jego śmierć uniemożliwiła urzeczywistnienie tego zamiaru. Pochowany został w swojej rodzinnej wsi Ossala, gdzie mieszkał przez ostatnie lata swojego życia. Na krótko przed zgonem przybył do Milanówka i ze skrytki w podłodze w swoim dawnym mieszkaniu przy ul. Podgórnej wydobył dokumenty dotyczące Polskiego Państwa Podziemnego, które przekazał Bibliotece Jagiellońskiej (ukazały się w publikacji „Archiwum Adama Bienia”).  W 1999 r. – z inicjatywy środowiska żołnierzy AK w Milanówku – na skwerze imienia A. Bienia – przed kościołem pw. św. Jadwigi – umieszczono tablicę upamiętniającą jego działalność  społeczną i polityczną.

                                          Andrzej Pettyn

---